Hình: Ngày 10-12-1520, Martin Luther đốt dụ tuyệt thông, bắt đầu thời kì công khai chống lại giáo hội Công giáo.
Hiện nay người ta biết nhiều về đạo Tin Lành (Protestant) nhưng ít người biết rằng từ Protestant ban đầu có nghĩa là "thề chống lại" (thệ phản) giáo hội Công giáo. Năm 1529 Hội nghị Spire (Đức) quyết định tạm thời cấm truyền bá vào những nơi Cải Cách chưa tràn tới, những nơi đã xâm nhập rồi thì án binh bất động. Vì vậy mà 5 ông hoàng và 16 thành ở Phổ thề chống lại quyết định đó. Sự kiện này chỉ là một phần nhỏ trong lịch sử Cải Cách nhưng thái độ đó được xem như tiêu biểu vì thế mà người ta đã dùng danh từ Thệ Phản để chỉ cuộc “Cải cách”.
"Không phải bất cứ ai thưa với Thầy: "Lạy Chúa! lạy Chúa! " là được vào Nước Trời cả đâu! Nhưng chỉ ai thi hành ý muốn của Cha Thầy là Đấng ngự trên trời, mới được vào mà thôi. Trong ngày ấy, nhiều người sẽ thưa với Thầy rằng: "Lạy Chúa, lạy Chúa, nào chúng tôi đã chẳng từng nhân danh Chúa mà nói tiên tri, nhân danh Chúa mà trừ quỷ, nhân danh Chúa mà làm nhiều phép lạ đó sao? " Và bấy giờ Thầy sẽ tuyên bố với họ: Ta không hề biết các ngươi; xéo đi cho khuất mắt Ta, hỡi bọn làm điều gian ác!" (Mt 7,21-23)
-------
1/ "Khi tiền nhảy vào rổ":
Được sự uỷ nhiệm của Hồng y Albrecht ở Brandenburg, Johann Tetzel đi đây đó giảng về ân xá để lấy tiền xây lại Nhà thờ Thánh Phêrô ở Rôma: những ai “hối cải và xưng tội và tặng tiền thì được tha tội”. Về phần những người đã chết, Tetzel giảng: “Anh chị em hãy nhớ mình có thể cứu được họ, vì khi tiền rơi leng keng vào rổ thì lúc đó các linh hồn cũng nhảy ra khỏi lửa luyện tội”. Mỗi khi Tetzel và đoàn ân xá tới vùng nào là ở đó trẻ con, phụ nữ mang cờ thắp nến đoàn lũ đi rước các vị đó vào làng, vào thành. Tetzel yêu cầu các vua, tổng giám mục, giám mục và ông hoàng mỗi người phải mua phiếu ân xá với giá 25 đồng vàng; các viện phụ, chánh xứ nhà thờ chính toà, bá tước, huân tước phiếu 20 đồng; giáo sĩ và quý tộc hạng thấp phiếu 6 đồng; dân thường và thương nhân phiếu 3 đồng; những người nghèo hơn phiếu 1 đồng vàng. Những ai thật nghèo thì, theo dụ ân xá của giáo hoàng, không phải trả tiền: “Những ai thật nghèo thì dùng cầu nguyện và ăn chay mà mua sự rỗi, vì Nước Trời không chỉ dành cho người giàu mà cả cho kẻ nghèo”.
Theo giáo huấn Giáo Hội, ân xá là việc tha hình phạt vì những tội đã phạm tới một thời điểm nào đó, được giáo quyền dùng ơn thánh (công nghiệp Chúa Kitô) của mình ban cho một người nào đó mà không cần phải qua các bí tích. Muốn hưởng ân xá, hối nhân phải ăn năn xưng tội, rước lễ và làm việc lành đền tội. Tiền mua phiếu của Tetzel không hơn không kém là “việc lành đền tội” đó. Nhưng rõ ràng các nhà giảng ân xá thời đó đã đưa chuyện quyên tiền làm chính và đã gán cho nó có khả năng trả nợ hình phạt. Và Luther đã chống lại điểm lạm dụng này. Ông hoàn toàn không chống lại thói quen ban phát ân xá đã có từ thế kỷ 11.
Friedrich, với biệt danh Người khôn ngoan, Vương công xứ Sachsen và là người đứng đầu lãnh địa nơi Luther ở, đã cấm chuyện giảng ân xá trong vùng của ông, vì ông không muốn việc mua bán linh vật (dĩ nhiên dính liền với ân xá) của mình bị thiệt hại. Nhưng dân Wittenberg chỉ cần đi vài cây số tới Jueteborg là có thể nghe được các nhà giảng thuyết.
2/ Albrecht mắc nợ và cần tiền:
Chuyện mua ân xá xảy ra ở Đức vì Giám mục Albrecht xứ Brandenburg cần nhiều tiền trả cho giáo hoàng để mua thêm Tổng Giáo phận Mainz. Ông đã có trong tay hai giáo phận Halberstadt và Magdeburg. Lúc đầu Giáo hoàng Leo X ra giá là 12.000 đồng tiền vàng nhưng Albrecht chỉ chịu trả có 7.000 tiền. Cuối cùng hai bên thoả thuận giá 10.000 tiền. Một mình giám mục phải trả số tiền kếch xù đó. Giáo phận mới (Mainz) không xoay đâu ra đủ tiền nên ông phải vay ở ngân hàng của nhà quý tộc Fugger ở Augsburg với lãi suất 20% và hơn nữa. Giáo hoàng Leo X thương tình giúp Albrecht bằng cách cho ông được phép giảng bán ân xá cho Nhà thờ Thánh Phêrô trong vùng mình trong vòng 8 năm, với điều kiện tiền thu được phải chia đôi, một nửa dùng để trả nợ mua giáo phận và một nửa chuyển cho Rôma. Từ đó Albrecht trở thành uỷ viên ân xá ở Đức và Tetzel là một trong những vị giảng hăng say nhất của ông. Phiếu ân xá bày bán ở đâu, ở đó có hiện diện của nhân viên ngân hàng Fugger để xiết nợ ngay tại chỗ.
Albrecht làm giám mục lúc 23 tuổi. Năm 24 tuổi, ông hãnh diện là người nắm trong tay tới 3 giáo phận, trong đó Mainz là tổng giáo phận lớn và quan trọng nhất thời đó ở Đức. Albrecht “phải” theo đường công danh trong Giáo Hội là vì anh của ông được cất nhắc lên biên tước đất Brandenburg. Với tư cách Tổng Giám mục Mainz ông trở thành vương công (Kurfuerst), hai anh em vương công trong một gia đình.
3/ Khởi đầu của sự đổ vỡ:
Có thật Luther đã viết 95 luận đề bằng tiếng la tinh rồi đem dán trước nhà thờ lâu đài Wittenberg không? Điểm này vẫn còn gây tranh cãi. Chỉ biết ngày 31-10-1517 ông đem tài liệu đó phân phát trong đại học ông và gửi cho một vài giám mục và bạn bè. Sau khi một người bạn dịch ra đức ngữ và đem in thì chẳng bao lâu cả nước Đức đều biết. Ngay Luther cũng hoảng hốt vì ảnh hưởng ghê gớm của tài liệu đó. Ông viết thư cho Giáo hoàng Leo X: “Con phổ biến một bản về ân xá và chỉ muốn mời riêng các học giả trực tiếp hay gián tiếp bằng thư tranh luận với con… Với con, quả là phép lạ khi thấy tài liệu ấy bị tung ra cả nước… Đó là những câu phát biểu làm đề tài thảo luận, chứ không phải là những giáo huấn… Nếu như con biết trước những điều này xảy ra thì con đã viết một cách dễ hiểu... Giờ phải làm sao ? Rút lại thì con không làm được…”.
Dù không muốn rút lại, ông kết thúc lá thư cho Giáo hoàng như sau:
“Vì vậy, thưa Đức Thánh Cha (ĐTC), con sấp mình dưới chân ĐTC và xin dâng tất cả những gì con là và con có. Cho sống, bắt chết, chấp nhận, không chấp nhận, công nhận, bác bỏ, tuỳ ý (ĐTC). Con sẽ chấp nhận quyết định của ĐTC như là quyết định của Chúa ngự trị và phán ra từ con người ĐTC. Nếu đáng tội chết, con sẽ không từ chối chết. Vì trái đất và những gì trong đó đều thuộc về Chúa. Chúa đáng chúc tụng muôn đời! Amen. Xin Chúa bảo vệ và gìn giữ ĐTC luôn! Amen.
Martin Luther, Tu sĩ Antịnh."
Luận đề của Luther chỉ là đề tài thần học để thảo luận, không phải để cho người bình dân đọc. Vì thời đó trong Giáo Hội còn nhiều điểm tín lý không rõ nên Luther nêu lên chuyện ân xá để mong qua những thảo luận, vấn đề thần học liên quan tới điểm này được sáng tỏ hơn. Chưa có gì gọi là rối đạo. Nhiều dấu chấm hỏi sau các luận đề cũng cho thấy rằng còn nhiều điểm chưa có một xác quyết nào cả nơi Luther. Nguyên do trực tiếp đưa đến việc viết tài liệu trên được Luther trình bày với Tổng Giám mục Albrecht xứ Brandenburg: “Con không phiền trách nhiều về những kêu gọi của các vị giảng ân xá mà con không nghe thấy. Nhưng con đau đớn tức giận về quan điểm sai trái mà họ công khai dùng để quyến rũ dân. Rõ ràng các tâm hồn vô phúc tin rằng hễ bỏ tiền mua phiếu là nắm chắc được phần rỗi. Họ cũng tin rằng cứ bỏ tiền vào rổ là tức khắc các linh hồn rời khỏi lửa luyện tội… Con xin Đức Tổng bỏ chút thì giờ đọc bản chính cương con gởi kèm để biết chuyện ân xá mập mờ như thế nào, vậy mà các vị giảng cứ nhất định cho là đúng”.
Bản luận đề ảnh hưởng lớn trên dân chúng không phải do các suy tư thần học, nhưng là do các câu như: “Chúng ta người nước Đức không thể tới viếng (nguyện đường) thánh Phêrô. Tốt nhất, đừng bao giờ xây, khi mà các nhà thờ của chúng ta đang hư đổ”. Hoặc: “Tại sao giáo hoàng, người giàu hơn cả vua chúa, không dùng ngay tiền mình mà xây thánh Phêrô mà lại dùng tiền của các tín hữu nghèo?”. Những lời của Luther làm dậy lòng những người lâu nay vẫn phản đối cơ chế và lối sống của giáo triều phục hưng và những hệ luỵ của nó. Những kẻ chủ trương ưu quyền công đồng bị đuổi khỏi công đồng Basel hy vọng tài liệu của Luther sẽ thổi lên một trận bão mới. Những kẻ chịu ảnh hưởng “chủ nghĩa cá nhân ” của phục hưng cảm thấy hứng khởi khi thấy Luther xem ra cũng coi nhẹ “Giáo Hội phẩm trật”.
4/ Tấn công Giáo hội:
Vì Đức Tổng giám mục Albrecht xứ Brandenburg không hiểu gì nhiều về thần học nên ông giao bản 95 luận đề và tất cả các bài viết khác của Luther cho Đại học Mainz cứu xét. Rồi ông tường trình cho Roma hay các học giả đã nhận ra một số điểm rối trong tư tưởng Luther nhưng theo ông thì chưa cần phải nghĩ tới một bản án mà chỉ nên cảnh cáo thôi. Riêng với Tetzel, ông gián tiếp khuyên nên tránh mọi đụng độ với Luther. Tetzel liền phản pháo: “Với tôi, trong vòng ba tuần phải quẳng tên rối đạo ấy vào lửa!”.
Tetzel đưa ra một luận đề 106 điểm chống lại Luther. Hai bên cãi nhau. Sau đó đến lượt Tiến sĩ Johann Eck, nhà thần học ở Ingolstadt, tranh luận với Luther tại Leipzig (1519). Nội dung cuộc tranh luận đó không còn hạn chế trong chuyện ân xá, nhưng cả về ưu quyền giáo hoàng, tính không sai lầm của công đồng và về bí tích. Johann Eck sớm hiểu ra rằng linh mục Luther muốn đặt vấn đề về toàn bộ bản chất của Giáo Hội và thấy ông đã đi quá xa. Luther trái lại cho hay mình vẫn đứng trên nền của Giáo hội. Nhưng Eck là một trong những người đầu tiên nắm được ý hướng thật sự của Luther, có thể trước cả Luther nữa.
Tiến sĩ Eck đã có lý, vì ngay năm sau Luther cho ra đời 3 tác phẩm cải cách (“Về sự tự do của một Kitô hữu”, “Gởi tín hữu quý tộc nước Đức” và “Về cuộc lưu đày Babylon của Giáo Hội”). Trong các tác phẩm này, Luther công khai phủ nhận sự khác biệt giữa giáo dân và linh mục, phủ nhận vai trò các bí tích trừ Bí tích Thánh Thể, Rửa Tội và Hòa Giải, cuối cùng bác luôn cả độc quyền diễn giảng Sách Thánh của Giáo Hội.
Trong lúc đó Roma lập tòa xử Luther về tội rối đạo và kết quả là dụ doạ tuyệt thông ký ngày 15-6-1520, trong đó Giáo hoàng Leo X “than phiền có quá nhiều lạc thuyết lan truyền trong nước Đức danh tiếng mà (xưa nay) Tòa Thánh vẫn luôn ưu ái”.
Luther trả lời dụ bằng một biếm luận: “Chống lại dụ của kẻ phản Kitô” và cho đốt dụ đó trước cửa thành Wittenberg ngày 10-12-1520. Ngày 3 tháng giêng năm sau, ông chính thức bị đẩy ra khỏi Giáo Hội. Thay vì đổi mới trong Giáo Hội thì “cải cách” chống lại Giáo Hội đã xảy ra.
-------------------------
Tin Lành ban đầu có nghĩa là "Thề Chống Lại" Giáo Hội Công Giáo, vì thay vì đổi mới, nhưng đã công khai chống lại Giáo Hội. Đọc một số tài liệu liên quan, mình tự hỏi, tại sao Martin Luther, một vị tu sĩ đạo đức dòng khổ tu Augustino lại có những suy nghĩ như vậy? Ban đầu ông bảo nhận ra cái sai trong các luận đề ông viết và ông đã viết thư trình rõ cho Giáo Hoàng, nhưng tại sao sau các cuộc tranh luận với các tiến sĩ thần học thì ông lại hoàn toàn thay đổi tư tưởng? Và tại sao sau khi bị vạ tuyệt thông ông lại quay lại chống lại Giáo hội?
Ý riêng: Ở đây mình đề cập tới hệ quả của các cuộc tranh luận. Nếu bạn từng tham gia vào nhiều cuộc tranh luận bạn sẽ thấy, thay vì hiểu nhau thì đa số các cuộc tranh luận họ đều muốn mình là người chiến thắng. Riêng đối với Luther, các cuộc tranh luận của ông với các tiến sĩ thần học đều dẫn đến cãi nhau. Không phải là xét đoán, nhưng có phải là thái độ muốn "vươn cao" và "không chịu thua" trong tư tưởng của ông mà ông không hay biết!? Ông luôn cho rằng mình đứng trên nền Giáo hội để giải quyết những hạn chế còn trong Giáo Hội, nhưng thực sự các cuộc tranh luận đó đều đi quá xa hơn về bản chất của Giáo hội. Sau đó ông lại viết sách để trình bày và "biện hộ" cho tư tưởng của mình. Và kết quả, sau khi bị vạ tuyệt thông, ông bắt đầu thời kì công khai chống lại giáo hội Công giáo. Có vẻ hợp lý, ông là một tu sĩ được Giáo Hội quan tâm và cả nước Đức chú ý đến, vậy ông sẽ ra sao sau khi bị vạ tuyệt thông, nếu ông không tiếp tục "chứng tỏ mình" bằng việc chống lại Giáo Hội!? Vậy nếu Luther "khiêm nhường" hơn trong tư tưởng thì liệu có xuất hiện các giáo phái khác không? Thật khó để trả lời nhưng ta luôn biết, đường lối của Thiên Chúa luôn được thực hiện một cách đặc biệt. Trải qua gần 2000 năm, tuy có một số thành phần không tốt là nguyên nhân gây chia rẻ và khiến người ta đặt vấn đề lại về bản chất của Giáo Hội, có thể là "nhân vô thập toàn" và cũng có thể đó là ý hướng của Thiên Chúa, nhưng hãy luôn xác tín rằng chỉ có một Giáo hội là kim chỉ nam để ta hướng về hạnh phúc quê Trời.
---------------------------------
"Không phải bất cứ ai thưa với Thầy: "Lạy Chúa! lạy Chúa! " là được vào Nước Trời cả đâu! Nhưng chỉ ai thi hành ý muốn của Cha Thầy là Đấng ngự trên trời, mới được vào mà thôi. Trong ngày ấy, nhiều người sẽ thưa với Thầy rằng: "Lạy Chúa, lạy Chúa, nào chúng tôi đã chẳng từng nhân danh Chúa mà nói tiên tri, nhân danh Chúa mà trừ quỷ, nhân danh Chúa mà làm nhiều phép lạ đó sao? " Và bấy giờ Thầy sẽ tuyên bố với họ: Ta không hề biết các ngươi; xéo đi cho khuất mắt Ta, hỡi bọn làm điều gian ác!" (Mt 7,21-23)
